Αυτό ακριβώς εξηγεί η Molly, τότε 7 ετών, στο TED Talk που ακολουθεί: οι μικρές απλές στιγμές μαζί με το παιδί είναι αυτές που κάνουν τη διαφορά.

Με δυο λόγια, να τι λέει το βίντεο:

✅ Τα πρώτα 5 χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι καθοριστικά για την υγεία και την ανάπτυξή του, ειδικά του εγκεφάλου.

✅ Ως τα 5–6 χρόνια, ο εγκέφαλος έχει φτάσει γύρω στο 90% του ενήλικου ως προς το μέγεθος/όγκο.

✅ Το “δούναι και λαβείν” (serve and return) είναι ο μηχανισμός-κλειδί: απαντάς στα σινιάλα του παιδιού και έτσι χτίζεται υγιής ανάπτυξη.

✅ Όταν τα παιδιά αναζητούν σύνδεση και δεν τη λαμβάνουν (π.χ. γιατί ο γονέας κοιτάζει το κινητό του) αυτό τους δημιουργεί σύγχυση και άγχος.

✅ Αυτές οι μικρές και συχνές αλληλεπιδράσεις τα 5 πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού δεν επηρεάζουν μόνο την παιδική ηλικία αλλά και τη μετέπειτα ζωή του.

Και κάπως έτσι, ένα «κούκου-τσα» δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι. Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται η ασφάλεια, η αυτοπεποίθηση και οι δεξιότητες ζωής ενός παιδιού.

Το post Τα 5 πρώτα χρόνια του παιδιού και ένα απλό παιχνίδι που κάνει τη διαφορά δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Και μου έσπαγε τα νεύρα! Σκεφτόμουν «Πώς είναι δυνατόν να το λέει αυτό;» Εγώ ήμουν σίγουρη ότι όντως δεν μπορούσα. Όμως τώρα που βλέπω τα πράγματα από απόσταση καταλαβαίνω ότι δεν μου ζητούσε να κάνω κάτι εντελώς ακατόρθωτο για τις δυνατότητές μου. Εξάλλου ήταν δίπλα μου για να με πιάσει. Ήθελε να με βοηθήσει να ξεπεράσω το φόβο μου, να δοκιμάσω, να εξασκηθώ, έτσι ώστε τελικά να τα καταφέρω.

Ορκιζόμουν τότε ότι όταν θα μεγάλωνα δεν θα την έλεγα ποτέ αυτήν την φράση και η αλήθεια είναι ότι αυτολεξεί δεν την είπα. Όμως τελικά αυτή η φράση — όσο κι αν με εκνεύριζε τότε — με επηρέασε. Με έμαθε να σκέφτομαι αλλιώς. Με έκανε να αναρωτιέμαι: Πού είναι το όριο ανάμεσα στο «δεν μπορώ» και στο «φοβάμαι»;

Γιατί αργότερα, όταν έγινα μαμά, άκουσα κι εγώ αυτό το «δεν μπορώ». Όχι μία φορά. Πολλές. Και κάθε φορά έπρεπε να αποφασίσω: Πώς θα απαντήσω τώρα σε αυτό;

Να λοιπόν τι έχω καταλάβει όλα αυτά τα χρόνια:

Γιατί τα παιδιά λένε «δεν μπορώ»

Όταν το παιδί λέει «δεν μπορώ» δεν σημαίνει ότι δεν θέλει. Σημαίνει ότι χρειάζεται στήριξη. Είναι ένα σύμπτωμα, όχι η ρίζα του προβλήματος. Πίσω από το «δεν μπορώ» μπορεί να κρύβονται:

• Φόβος αποτυχίας: Φοβάται ότι αν προσπαθήσει και αποτύχει, θα «αποδειχθεί» ότι δεν είναι ικανό. Ενώ αν δεν προσπαθήσει καν, τουλάχιστον δεν θα αποτύχει.
• Τελειομανία: Πιστεύει ότι πρέπει να τα κάνει όλα τέλεια από την πρώτη φορά. Ακούει μέσα του μια φωνή που λέει: «Αν δεν είναι τέλειο, δεν αξίζει». Αυτή η φωνή το μπλοκάρει πριν καν ξεκινήσει.
• Έλλειψη υπομονής: Αν δεν δει άμεσα αποτέλεσμα αποθαρρύνεται.
• Ανασφάλεια λόγω σύγκρισης με άλλους: Βλέπει τους άλλους να τα καταφέρουν και νιώθει μειονεκτικά.
• Αίσθηση έλλειψης ελέγχου: Μπορεί να νιώθει ότι δεν έχει καμία δύναμη ή επιλογή. Ότι το «παιχνίδι είναι ήδη χαμένο» πριν καν ξεκινήσει.
• Μηνύματα από το περιβάλλον: Όταν το παιδί αντιλαμβάνεται ότι η αποτυχία «δεν επιτρέπεται» μαθαίνει να αποσύρεται για να προστατευτεί.
• Κούραση: Μερικές φορές, είναι απλώς εξαντλημένο. Αντί να πει «είμαι κουρασμένο», λέει «δεν μπορώ».

Όλα αυτά δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά. Αλλά κρύβονται πίσω από ένα απλό «δεν μπορώ». Και όσο περισσότερο τα αναγνωρίζουμε, τόσο καλύτερα μπορούμε να σταθούμε δίπλα στο παιδί μας, με κατανόηση — και χωρίς πίεση.

Τι να ΜΗΝ κάνεις όταν το παιδί λέει «δεν μπορώ»

Όταν το παιδί μας πει κάτι που ακούγεται «αρνητικό», η παρόρμησή μας είναι να το διορθώσουμε. Να το κάνουμε να νιώσει καλύτερα. Όμως μερικές φορές, αυτό δεν βοηθά.

Μην πεις: «Έλα τώρα, μπορείς!»
Ακούγεται ενθαρρυντικό, αλλά το παιδί νιώθει ότι δεν το καταλαβαίνεις. Ότι «υποβιβάζεις» αυτό που νιώθει.

Μην πεις: «Μα είναι πανεύκολο!»
Αν εκείνο δυσκολεύεται, αυτό το σχόλιο το κάνει να νιώθει ανεπαρκές. Είναι σαν να του λες ότι δεν είναι ικανό.

Μην το κάνεις εσύ για εκείνο
Αν του πεις «άσε θα το κάνω εγώ», είναι σαν να του λες «δεν σε εμπιστεύομαι». Χάνει την ευκαιρία να δοκιμάσει. Μαθαίνει ότι η λύση έρχεται απ’ έξω.

Μην πεις: «Μην το σκέφτεσαι» ή «μη φοβάσαι»
Το συναίσθημα δεν εξαφανίζεται με εντολή. Το παιδί νιώθει πιο μόνο, σαν να πρέπει να «κρύψει» αυτό που βιώνει.

Μην το συγκρίνεις με άλλους
Μην πεις «Η αδερφή σου τα κατάφερε, εσύ γιατί όχι;». Τέτοιες συγκρίσεις πληγώνουν και καταρακώνουν την αυτοεκτίμηση (άσε που βλάπτουν και τις αδελφικές σχέσεις).

Μην το πιέζεις όταν δείχνει κουρασμένο ή μπλοκαρισμένο
Ίσως αυτό που χρειάζεται δεν είναι σπρώξιμο αλλά παύση. Ξεκούραση. Χρόνο.

Μην αποφασίζεις εσύ τι φταίει — ρώτα
Πες: «Τι σε δυσκολεύει πιο πολύ;» Μια ερώτηση σαν αυτή μπορεί να ανοίξει διάλογο και να φανερώσει το πραγματικό εμπόδιο.

Η πρόθεσή μας είναι πάντα καλή — θέλουμε να βοηθήσουμε. Αυτό που χρειάζεται όμως το παιδί, είναι κάτι ουσιαστικότερο: να του δώσουμε χώρο. Χώρο να νιώσει, να εκφραστεί, να δοκιμάσει. Με εμάς δίπλα του, όχι μπροστά του.

Πώς να βοηθήσεις το παιδί να πιστέψει στον εαυτό του

Όταν το παιδί λέει «δεν μπορώ», υπάρχουν τρόποι για να το βοηθήσουμε να αποκτήσει θάρρος και αυτοπεποίθηση. Να κάποιοι από αυτούς:

Άκου προσεκτικά πριν απαντήσεις
Μην βιαστείς να το διορθώσεις ή να το καθησυχάσεις. Κάνε ένα βήμα πίσω και ρώτα: «Τι είναι αυτό που σε δυσκολεύει;» Η ερώτηση αυτή, από μόνη της, είναι θεραπευτική.

Αναγνώρισε το συναίσθημα
Πες του: «Καταλαβαίνω ότι σου φαίνεται δύσκολο». Όταν το παιδί νιώθει ότι το βλέπεις και δεν το κρίνεις, ξεμπλοκάρει. Ανοίγεται. Και μπορεί να προσπαθήσει ξανά.

Θύμισέ του μικρές επιτυχίες
Θύμισέ του περιπτώσεις που είχε πει «δεν μπορώ», αλλά τελικά τα κατάφερε. Πες: «Θυμάσαι τότε που νόμιζες ότι δεν θα μάθεις ποτέ να δένεις τα κορδόνια σου; Κι όμως, τώρα το κάνεις με κλειστά μάτια!» Στο παλαιότερο post μου το μπουκαλάκι της αυτοεκτίμησης εξηγώ πώς να βοηθήσουμε τα παιδιά να θυμηθούν τις επιτυχίες τους για να ενισχύσουμε την αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμησή τους.

Βοήθησέ το να ξαναδοκιμάσει — με μικρά βήματα
Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να σπάσουμε την πρόκληση σε μικρά κομμάτια. Πες: «Ας κάνουμε το πρώτο βήμα σήμερα και βλέπουμε». Αυτό περνάει το μήνυμα στο παιδί ότι δεν χρειάζεται να φτάσει ως το τέλος από την πρώτη μέρα.

Βοήθησέ το να βρει τη δική του λύση
Αντί να κάνεις κάτι εσύ για εκείνο, βοήθησέ το να σκεφτεί τρόπους να το αντιμετωπίσει. Ρώτα: «Τι θα μπορούσες να δοκιμάσεις διαφορετικά;» ή «Αν ήσουν ο κολλητός ή η κολλητή σου τι θα σου έλεγες;» Στο post μου 4 βήματα για να μάθουμε στα παιδιά να λύνουν μόνα τους τα προβλήματά τους εξηγώ όλη τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων αναλυτικά. Έτσι το παιδί μπαίνει στη θέση του ανθρώπου που προσπαθεί — όχι εκείνου που περιμένει να σωθεί.

Ενίσχυσε τη φυσική του περιέργεια
Σύμφωνα με το Psychology Today είναι σημαντικό να δείχνουμε στο παιδί πως δεν χρειάζεται να φοβάται το άγνωστο. Αντί να σκέφτεται «δεν ξέρω, άρα δεν μπορώ», μπορεί να αρχίσει να σκέφτεται «δεν ξέρω, άρα μπορώ να ανακαλύψω.» Ρώτα: «Τι νομίζεις ότι θα γίνει αν δοκιμάσεις με διαφορετικό τρόπο;» ή «Πώς θα το έλυνε κάποιος άλλος;»

Βοήθησέ το να αλλάξει την εσωτερική του φωνή
Σύμφωνα με το Child Mind Institute, τα παιδιά με έντονη εσωτερική αυτοκριτική έχουν ανάγκη να μάθουν πώς να «μιλούν» πιο ευγενικά στον εαυτό τους. Πες στο παιδί: «Αντί για ‘δεν μπορώ’, δοκίμασε να πεις ‘θα κάνω μια προσπάθεια’ ή ‘θα ζητήσω βοήθεια’.»

Μάθε του ότι το λάθος είναι φυσιολογικό και μέρος της διαδικασίας
Πες: «Αν κάνεις λάθος, δεν πειράζει. Έτσι μαθαίνουμε όλοι». Και μοιράσου κι εσύ μια δική σου αποτυχία. Είναι απίστευτο πόσο βοηθά το παιδί να σε δει «άνθρωπο» που κάνει λάθη και όχι τέλειο γονιό.

Μάθε τι το ενθουσιάζει — και δείξε αληθινό ενδιαφέρον
Το να νοιάζεσαι για τα πράγματα που του αρέσουν, ακόμα κι αν εσένα δεν σε ενδιαφέρουν τα χελωνονιντζάκια (καθόλου τυχαίο το παράδειγμα!) κάνει το παιδί να νιώθει ότι το αποδέχεσαι. Αυτό το είδος σύνδεσης ενισχύει την αυτοεκτίμηση του.

Γιόρτασε τη διαδικασία, όχι το αποτέλεσμα
Αντί να πεις «μπράβο που το έκανες σωστά», πες «μπράβο που προσπάθησες». Και αν αποτύχει θύμησέ του: «Δεν τα κατάφερες ΑΚΟΜΗ». Αυτές οι φράσεις χτίζουν νοοτροπία ανάπτυξης — και όχι του φόβου για αποτυχία.

Οι λέξεις που χτίζουν αυτοπεποίθηση

Η γλώσσα μας έχει δύναμη. Μπορεί να χτίσει ή να τραυματίσει. Να ενισχύσει την πίστη στον εαυτό ή να την υπονομεύσει.

Να μερικά παραδείγματα φράσεων που μεταφέρουν στο παιδί το μήνυμα: «Σε βλέπω και είμαι δίπλα σου.»

• «Δεν πειράζει αν δεν τα κατάφερες με την πρώτη. Το σημαντικό είναι ότι προσπαθείς.»
• «Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι και δεν πειράζει. Όλοι δυσκολευόμαστε μερικές φορές.»
• «Είμαι περήφανη/ος για σένα, όχι για το αποτέλεσμα, αλλά επειδή δεν τα παράτησες.»
• «Κι αν κάνεις λάθος, τι έγινε; Από τα λάθη μαθαίνουμε.»
• «Δεν χρειάζεται να είναι τέλειο. Αρκεί να προσπαθείς.»
• «Είναι ΟΚ να ζητάς βοήθεια. Κανείς δεν τα καταφέρνει όλα μόνος του.»
• «Μου αρέσει ο τρόπος που το σκέφτεσαι!»
• «Το να προσπαθείς είναι ήδη μια νίκη.»

Αν έχεις παρατηρήσει ότι το παιδί σου λέει συχνά «δεν μπορώ», μπορεί να βοηθήσει να έχεις αυτές τις φράσεις γραμμένες κάπου. Σε ένα σημείο που βλέπετε συχνά. Ή ακόμα καλύτερα — να τις γράψετε μαζί!

Εναλλακτικά κατέβασε το εκτυπώσιμό μου από το post 50 θετικές φράσεις για να λέμε στα παιδιά μας ένα εργαλείο που χρησιμοποιούν καθημερινά χιλιάδες γονείς. Είναι γεμάτο λόγια-βάλσαμο, για τις στιγμές που θέλεις να πεις κάτι θετικό αλλά δεν βρίσκεις τις λέξεις. Παράλληλα θα εγγραφείς στις εβδομαδιαίες ενημερώσεις μου για να μη χάνεις ποτέ τίποτα!

Ίσως το παιδί σου να πει σήμερα «δεν μπορώ». Και ίσως μέσα σου να νιώσεις τον παλιό γνώριμο κόμπο: να θέλεις να το βοηθήσεις, να του δείξεις ότι αξίζει, να το απαλλάξεις από τη δυσκολία.

Αλλά τώρα ξέρεις. Ξέρεις ότι το «δεν μπορώ» δεν σημαίνει αδυναμία — σημαίνει αναζήτηση. Μια εσωτερική φωνή που ψάχνει να μάθει: «Μπορώ; Είμαι ικανό; Θα με αγαπάνε αν δεν τα καταφέρω;»

Και κάθε φορά που εσύ του δίνεις χώρο, λόγια, υποστήριξη, το παιδί μαθαίνει κάτι περισσότερο από το να πετυχαίνει. Μαθαίνει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από το αποτέλεσμα. Ότι η προσπάθεια μετράει. Ότι μπορεί να δοκιμάσει, να πέσει, να σηκωθεί. Και να συνεχίσει.

Συχνές Ερωτήσεις

Το post Όταν το παιδί λέει «δεν μπορώ»: Πώς να το βοηθήσεις να πιστέψει στον εαυτό του δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Όταν τα παιδιά συμμετέχουν στη διαδικασία, δεν αποκτούν μόνο νέες δεξιότητας, αλλά νιώθουν σημαντικά, αποκτούν αίσθηση ευθύνης και βλέπουν την προσπάθειά τους να γίνεται κομμάτι της γιορτής. Είναι μια ευκαιρία να τους δείξουμε ότι η οικογένεια λειτουργεί σαν ομάδα και ταυτόχρονα να κάνουμε την προετοιμασία πιο χαλαρή και ευχάριστη για όλους.

Για να γίνει πιο εύκολη (και διασκεδαστική!) η προετοιμασία του τραπεζιού, δημιούργησα μια εύχρηστη λίστα για εκτύπωση, που μπορείς να κατεβάσεις στο τέλος του post.

Αλλά πρώτα, ας δούμε πώς τα παιδιά μπορούν να γίνουν οι καλύτεροι “μικροί βοηθοί” στην προετοιμασία του τραπεζιού.

1. Συζητήστε την αξία της συνεισφοράς

Το πρώτο βήμα είναι να αφιερώσεις λίγο χρόνο και να εξηγήσεις στα παιδιά γιατί είναι σημαντικό να συμμετέχει όλη η οικογένεια στην προετοιμασία του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού και να τους κάνεις να νιώσουν ότι η συνεισφορά τους έχει αξία.

Όπως γράφω και στο post Δουλειές του σπιτιού και παιδιά είναι σπουδαίο να αισθανόμαστε ότι στο σπίτι είμαστε όλοι μια ομάδα και ότι όλοι συνεισφέρουμε – ο καθένας ανάλογα με την ηλικία του και τις υποχρεώσεις του.

2. Μοιράστε ρόλους και δουλειές

Το δεύτερο βήμα είναι να μοιράσετε τις εργασίες. Μπορείτε να συμφωνήσετε από κοινού τι θέλει να αναλάβει ο καθένας, ανάλογα με την ηλικία του, ή να το κάνετε πιο διασκεδαστικό και να κάνετε κλήρωση! Μπορείτε δηλαδή να γράψετε τις δουλειές σε μικρά χαρτάκια (π.χ. στρώσιμο τραπεζιού, στόλισμα, προετοιμασία σαλάτας) και ο καθένας να αναλάβει αυτό που θα του τύχει.

3. Φτιάξτε ένα χρονοδιάγραμμα

Στη συνέχεια, φτιάξτε ένα πρόγραμμα για το πότε πρέπει να γίνει η κάθε εργασία. Για παράδειγμα, πότε θα προετοιμάσετε τα φαγητά ή πότε θα στρωθεί το τραπέζι. Το χρονοδιάγραμμα θα βοηθήσει τα παιδιά να ξέρουν τι έχουν να κάνουν και πότε και να είναι οργανωμένα.

Λίστα προετοιμασίας για εκτύπωση

Όπως προανέφερα, έχω φτιάξει μία λίστα προετοιμασίας που θα βοηθήσει στην οργάνωση της διαδικασίας. Για να κατεβάσεις τη δωρεάν λίστα, συμπλήρωσε την παρακάτω φόρμα. Ταυτόχρονα, θα γίνεις συνδρομητής στο newsletter μου, ώστε να μη χάνεις ποτέ τίποτα!

Και αφού έκανες το πρώτο βήμα και οργανώθηκες για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι, γιατί να μη συνεχίσεις οργανώνοντας και όλα τα υπόλοιπα;

Αν θέλεις φέτος να ζήσεις τις γιορτές με άνεση και χωρίς το άγχος της τελευταίας στιγμής, το Χριστουγεννιάτικο Planner μου είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεσαι! Οργάνωσε τα πάντα, εξοικονόμησε χρόνο και χρήματα, και ζήσε αυτές τις γιορτές όπως σου αξίζουν – χωρίς πίεση και ατέλειωτο τρέξιμο!

Καλές γιορτές!

Το post Χριστουγεννιάτικο Τραπέζι: Πώς να κάνεις τα παιδιά μικρούς βοηθούς στην προετοιμασία δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Ειδικά σε μικρές ηλικίες, τα παιδιά είναι γεμάτα ενέργεια και ενθουσιασμό. Αυτή η αστείρευτη ζωντάνια είναι ένας αληθινός θησαυρός, όμως παράλληλα είναι σημαντικό να τους διδάξουμε πώς να καλλιεργούν τη συγκέντρωσή τους. Η ικανότητα να εστιάζονται σε μια δραστηριότητα τη φορά, θα τα βοηθήσει όχι μόνο στο σχολείο, αλλά και σε κάθε τομέα της ζωής τους.

Ας δούμε λοιπόν τρεις απλούς τρόπους που μπορείς να εφαρμόσεις για να ενισχύσεις τη συγκέντρωση και την προσοχή των παιδιών σου.

1. Βοήθησε τα παιδιά να εκτελούν μία δραστηριότητα την φορά

Φαντάσου αυτό: έχεις ανέβει πάνω σε ένα σκαμνάκι για να αλλάξεις την κουρτίνα στο δωμάτιο της μεγάλης σου κόρης ενώ εκείνη σου μιλάει για το αγαπημένο της βιβλίο. Της εξηγείς ότι δεν μπορείς να συγκεντρωθείς και στα δύο πράγματα ταυτόχρονα κι εκείνη σε κοιτάει με απορία.

Αυτή η ιστορία μπορεί και να είναι βασισμένη σε αληθινά γεγονότα (spoiler alert: είναι). Και αν θέλεις να ξέρεις η αδυναμία συγκέντρωσης σε δύο πράγματα ταυτόχρονα αυτής της μαμάς, συνεχίζεται ακόμη και σήμερα (το παραδέχομαι)!

Αστειευόμαστε συχνά με τα παιδιά μου για το πόσο κακή είμαι στο multitasking, όμως είναι αποδεδειγμένο ότι η συγκέντρωση σε μία δραστηριότητα τη φορά έχει οφέλη: (Α) την ολοκλήρωσή της πιο αποτελεσματικά, (Β) την ενίσχυση της συγκέντρωσης και προσοχής γενικά, (Γ) τη μείωση του άγχους.

Είναι σημαντικό να μάθουμε στα παιδιά μας να αποφεύγουν τους περισπασμούς. Για παράδειγμα, ενθάρρυνε τα παιδιά να παίζουν με ένα παιχνίδι τη φορά. Αν έχεις πολλά παιχνίδια στο σπίτι, δοκίμασε να βάζεις τα περισσότερα μέσα σε κουτιά ή ράφια, ώστε να είναι κρυμμένα. Έτσι, περιορίζεις τα οπτικά ερεθίσματα που μπορεί να τα αποσπούν και τα βοηθάς να επικεντρωθούν στο παιχνίδι που έχουν μπροστά τους.

Επίσης όταν τα παιδιά κάνουν τις σχολικές τους εργασίες, φρόντισε να μην έχουν γύρω τους πολλά αντικείμενα που μπορεί να τα αποσπάσουν, όπως παιχνίδια ή συσκευές. Ένα οργανωμένο γραφείο με τα απαραίτητα μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να παραμείνουν συγκεντρωμένα στη δουλειά τους και να την ολοκληρώσουν πιο γρήγορα και αποτελεσματικά.

2. Μείωσε τον χρόνο των παιδιών μπροστά στην οθόνη

Δεν θα σου πω ψέματα: όταν τα παιδιά μου ήταν μικρά, λάτρευαν την τηλεόραση. Είμαι σίγουρη ότι το ίδιο ισχύει και για τα δικά σου παιδιά. Για αυτό, ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε εντάσεις κόβοντας την τηλεόραση εντελώς, αλλά να μειώσουμε τον χρόνο που τα παιδιά περνάνε μπροστά σε αυτή.

Αναλόγως με το πρόγραμμα της οικογένειάς σου, όρισε ένα χρονικό διάστημα μέσα στην ημέρα ή στην εβδομάδα, όπου η τηλεόραση θα είναι ανοιχτή. Αυτό συμπεριλαμβάνει και άλλες ηλεκτρονικές συσκευές, όπως είναι οι κονσόλες παιχνιδιών και ο υπολογιστής.

Απόφυγε να είναι ανοιχτή η τηλεόραση ώρες όπου τα παιδιά πρέπει να συγκεντρωθούν σε κάτι άλλο, όπως διάβασμα ή προετοιμασία για το σχολείο το πρωί.

Απόφυγε, επίσης, να έχεις την τηλεόραση ανοιχτή σε δικά σου κανάλια, αν δεν την παρακολουθείς ενεργά. Τα παιδιά μας μαθαίνουν αυτό που ζουν και αν μάθουν να ζουν με την τηλεόραση ανοιχτή στο παρασκήνιο, δεν θα μπορούν με την τηλεόραση κλειστή.

Το θέμα είναι ότι ακόμη και αν δείχνουν να ασχολούνται με κάτι άλλο, οι ήχοι και οι εικόνες της τηλεόρασης τραβούν την προσοχή τους, διακόπτοντας διαρκώς τη ροή των σκέψεών τους. Προσπάθησε να κρατάς το περιβάλλον ήσυχο, ειδικά όταν τα παιδιά διαβάζουν, παίζουν ή τρώνε, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που υποστηρίζει την ηρεμία και τη συγκέντρωση.

Αν ψάχνεις για δραστηριότητες για παιδιά που δεν συμπεριλαμβάνουν οθόνες, μπορείς να διαβάσεις αυτό το post μου με 100 ιδέες!

Σε περίπτωση που τα παιδιά σου προτιμούν να έχουν στο παρασκήνιο κάποιον ήχο όσο παίζουν ή ζωγραφίζουν, προτίμησε τη μουσική. Θυμήσου, όμως, ότι είναι εξίσου σημαντικό να υπάρχει και κάποιος χρόνος με απόλυτη ησυχία, για να ηρεμεί το μυαλό.

Που με φέρνει στον τρίτο τρόπο για την ενίσχυση της συγκέντρωσης και προσοχής του παιδιού:

3. Σιγουρέψου ότι τα παιδιά έχουν συγκεκριμένη ώρα ξεκούρασης

Πρόσφατα, έτυχε να βρούμε στην αποθήκη μας το πορτάκι που βάζαμε στον πάνω όροφο του σπιτιού για να μην κατεβαίνουν τα παιδιά τις σκάλες χωρίς επίβλεψη. Υπήρχαν δύο περιστάσεις όπου τα παιδιά ήταν «φυλακισμένα» στον πάνω όροφο, όπως είπε προχθές η μεγάλη μου κόρη (ουπς!): η ώρα του ύπνου και η ώρα ξεκούρασης.

Αυτό που ίσως δεν ήξερε η Εβελίνα για την «φυλακή» της ώρας ξεκούρασης, είναι ότι κάνει ακριβώς το αντίθετο: «αποφυλακίζει», δηλαδή, το μυαλό των παιδιών από τις εντάσεις και το άγχος.

Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά καλλιεργούν τη δημιουργικότητα και την παραγωγικότητά τους, γιατί το μυαλό ξεκουράζεται και ξαναπαίρνει μπρος, με νέες ιδέες και όρεξη για το τι θα παίξουν ή θα διαβάσουν.

Δίνοντας στα παιδιά μια συγκεκριμένη ώρα ξεκούρασης το μεσημέρι, καθώς και τακτικά διαλείμματα ανάμεσα στις δραστηριότητές τους, τα βοηθάς να χαλαρώσουν, να μειώσουν το άγχος και να αυξήσουν τις στιγμές συγκέντρωσης και προσοχής αργότερα.

Έτσι, εφαρμόζοντας αυτά τα απλά βήματα, μπορείς να δημιουργήσεις ένα περιβάλλον που ενισχύει τη συγκέντρωση και την προσοχή του παιδιού. Θυμήσου ότι οι μικρές αλλαγές μπορεί να έχουν μεγάλο αντίκτυπο. Εφαρμόζοντας λοιπόν αυτά τα απλά βήματα βοηθάς τα παιδιά σου να αναπτύξουν καλύτερες ικανότητες αυτοσυγκέντρωσης, να διαχειρίζονται καλύτερα τον χρόνο τους και να είναι πιο αποδοτικά στις καθημερινές τους δραστηριότητες.

Καλό διάβασμα, καλό παιχνίδι και καλή συγκέντρωση!

Το post 3 εύκολοι τρόποι για την ενίσχυση της συγκέντρωσης και προσοχής του παιδιού δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Σε αυτό το post, θα εξετάσουμε τρεις σπουδαίους τρόπους για να ενδυναμώσουμε τις σχέσεις μεταξύ των αδελφών και να δημιουργήσουμε ένα πιο αρμονικό περιβάλλον στο σπίτι. Οι παρακάτω συμβουλές θα μεταμορφώσουν τη δυναμική μέσα στο σπίτι και θα βοηθήσουν τα αδέλφια να καλλιεργήσουν μία δυνατή σχέση που θα διαρκέσει μια ζωή.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν και ας ανακαλύψουμε πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να χτίσουν μια ισχυρή σχέση.

1. Ενισχύστε την ομαδικότητα στην οικογένεια

Ένας από τους καλύτερους τρόπους να βοηθήσουμε τα παιδιά να χτίσουν μια δυνατή σχέση είναι να ενισχύσουμε την αίσθηση της ομαδικότητας στο σπίτι. Όποιος έχει ασχοληθεί με τον αθλητισμό κι έχει υπάρξει μέλος ομάδας ξέρει τι εννοώ. Είναι η αίσθηση ότι εμείς – η ομάδα μας – είμαστε ένα. Εμείς είμαστε δεμένοι. Εμείς είμαστε οι καλύτεροι! Ένας καλός προπονητής, καλλιεργεί πάντα την αίσθηση της ομαδικότητας. Προσπαθεί πάντα να αναπτύξει το δέσιμο, τη συντροφικότητα, την περηφάνια. Στο σπίτι, το ρόλο του προπονητή τον αναλαμβάνουμε εμείς οι γονείς.

Για να ενισχυθεί αυτό το αίσθημα, ενθαρρύνετε κοινές δραστηριότητες και εμπειρίες που επιτρέπουν στα παιδιά να κάνουν πράγματα έξω από τα συνηθισμένα και να δεθούν μεταξύ τους. Για παράδειγμα, διοργανώστε οικογενειακές βραδιές στο σπίτι ή εξόδους ως οικογένεια ή ταξίδια κι εκδρομές.

Ακόμη κι αν τα οικονομικά είναι περιορισμένα, πάντα μπορείτε να κάνετε μια εκδρομή στο πάρκο. Και να πάρετε το τραπεζομάντηλό σας και τα σάντουίτς σας και τη μουσική σας και να περάσετε μια υπέροχη μέρα στη φύση.

Μπορείτε ακόμη να κάνετε πικνικ στο σαλόνι. Ή στο μπαλκόνι! Και ας μην το κάνει καμία άλλη “συνηθισμένη οικογένεια”. Όσο πιο πολύ διαφέρετε από τις άλλες οικογένειες, τόσο καλύτερα είναι. Αυτές οι κοινές, διαφορετικές εμπειρίες παρέχουν ευκαιρίες στα αδέλφια να δεθούν, να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη και να αναπτύξουν “οικογενειακά αστεία” που κανείς άλλος δεν καταλαβαίνει αλλά και παραδόσεις που είναι μοναδικές.

Ο ποιοτικός χρόνος και οι εμπειρίες βάζουν τα θεμέλια για το χτίσιμο μιας υγιούς σχέσης μεταξύ των αδελφών.

2. Γίνετε παράδειγμα προς μίμηση

Ως γονείς, είμαστε τα πρώτα πρότυπα των παιδιών μας. Χρειάζεται λοιπόν να τους δείξουμε πώς να συμπεριφέρονται το ένα στον άλλο, με το παράδειγμά μας. Αν εμείς φωνάζουμε και βρίζουμε, το ίδιο θα μάθουν να κάνουν και τα παιδιά μας (ακόμη και αν αποφεύγουμε να φωνάζουμε στα ίδια).

Αντίθετα, αν συμπεριφερόμαστε με σεβασμό και ευγένεια, αν ακούμε προσεκτικά, αν διαφωνούμε ψύχραιμα χωρίς εκρήξεις και προσβολές, αν παραδεχόμαστε τα λάθη μας και ζητάμε συγγνώμη, τους δίνουμε ένα πολύτιμο παράδειγμα για το πώς να διαχειρίζονται και τις δικές τους συγκρούσεις με τα αδέλφια τους.

Είναι επίσης σημαντικό να διδάξουμε στα παιδιά να νοιάζονται, να σκέφτονται τους άλλους και να προσφέρουν. Οι μικρές πράξεις καλοσύνης που κάνουμε όποτε μας δίνεται η ευκαιρία, μεταδίδουν το μήνυμα ότι η φροντίδα και η υποστήριξη είναι βασικές αξίες στην οικογένεια.

3. Περάστε προσωπικό χρόνο με το καθένα από τα παιδιά ξεχωριστά

Παρ’ όλο που είναι σημαντικό να δημιουργείτε την αίσθηση της ομαδικότητας μέσα στην οικογένεια είναι εξίσου σημαντικό να καλλιεργείτε προσωπικές σχέσεις, με το κάθε παιδί ξεχωριστά. Χρειάζεται λοιπόν να αφιερώσετε χρόνο για να συνδεθείτε με καθένα από τα παιδιά ξεχωριστά, συμμετέχοντας σε δραστηριότητες που είναι προσαρμοσμένες στα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες του.

Όταν το καθένα από τα παιδιά μας παίρνει την ατομική προσοχή που χρειάζεται, νιώθει ασφάλεια και υποστήριξη. Σταματάει να νιώθει ότι η σχέση του μαζί μας απειλείται ή ότι κάποιος άλλος έχει τα πρωτεία. Αυτή η ενίσχυση της σύνδεσης μειώνει τη ζήλια και τον ανταγωνισμό που μπορεί να προκύψουν, γιατί ξέρει ότι μπορεί να βασίζεται πάνω μας. Επιπλέον, όταν ένα παιδί έχει την ευκαιρία να μοιραστεί συναισθήματα και σκέψεις χωρίς την παρουσία των αδελφών του, μπορεί να εκφραστεί πιο ανοιχτά και να αντιμετωπιστούν πιο αποτελεσματικά τυχόν προβλήματα.

Τέλος, όταν τα παιδιά βλέπουν ότι οι γονείς τους ενδιαφέρονται ειλικρινά για τα συναισθήματά τους και τις ανάγκες τους, μαθαίνουν να κάνουν το ίδιο και με τα αδέλφια τους. Αυτό οδηγεί σε μια πιο υποστηρικτική και αρμονική οικογενειακή ατμόσφαιρα, όπου τα αδέλφια είναι πιο πρόθυμα να βοηθήσουν και να κατανοήσουν το ένα το άλλο.

Το χτίσιμο ισχυρών αδελφικών σχέσεων απαιτεί χρόνο και προσπάθεια. Ως γονείς όμως, μπορούμε να βοηθήσουμε έτσι ώστε να δημιουργήσουμε ένα σπιτικό όπου η αγάπη και η υποστήριξη μεταξύ αδελφών ευδοκιμούν. Μαζί, μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά στη ζωή των παιδιών μας!

Το post 3 τρόποι για να βοηθήσουμε τα αδέλφια να χτίσουν μια δυνατή σχέση δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Είτε θέλετε να πάρετε μία επίσημη μίνι – συνέντευξη για να καταγράψετε τον τρόπο που σκέφτονται σε αυτή την ηλικία είτε ψάχνετε απλώς για μερικές σπουδαίες ερωτήσεις ώστε να δείτε τι υπάρχει μέσα στο υπέροχο μυαλουδάκι τους, είστε στο σωστό μέρος!

Σήμερα μοιράζομαι μαζί σας 20 ερωτήσεις που θα κάνουν τα παιδιά να ανοιχτούν έτσι ώστε να τα γνωρίσουμε καλύτερα.

Ας ξεκινήσουμε!

1. Τι σε κάνει να γελάς;
2. Τι θέλεις να μάθεις να κάνεις καλά;
3. Εάν κέρδιζες 1.000.000 ευρώ, τι θα αγόραζες;
4. Πώς φαντάζεσαι τον εαυτό σου σε 5 χρόνια από σήμερα;
5. Ποια είναι η καλύτερη συμβουλή που σου έχουν δώσει ποτέ;
6. Τι σκέφτεσαι να γίνεις όταν μεγαλώσεις;
7. Ποια χώρα θα ήθελες να επισκεφτείς για διακοπές;
8. Ποιο είναι το αγαπημένο σου ανέκδοτο;
9. Τι θα έκανες για να αλλάξεις τον κόσμο;
10. Αν θα μπορούσες να έχεις μια υπερδύναμη ποια θα ήθελες να είναι αυτή;
11. Αν ναυαγούσες σε ένα νησί, ποια είναι τα τρία πράγματα που θα ήθελες να έχεις μαζί σου;
12. Ποια εποχή του χρόνου είναι η αγαπημένη σου και γιατί;
13. Τι σου αρέσει περισσότερο στον εαυτό σου;
14. Τι σε ανησυχεί ή σε φοβίζει πιο πολύ;
15. Ποιο είναι το πιο όμορφο πράγμα που σου έχει πει ποτέ κανείς;
16. Τι λάθος έκανες πρόσφατα και τι έμαθες από αυτό;
17. Τι όνειρα βλέπεις στον ύπνο σου;
18. Αν θα μπορούσες να αλλάξεις θέση με οποιονδήποτε για μια εβδομάδα, με ποιον θα άλλαζες;
19. Ποιο είναι το πιο δύσκολο πράγμα που έχεις κάνει ποτέ;
20. Ποια είναι μια αγαπημένη σου ανάμνηση; Τι θυμάσαι που σε κάνει χαρούμενο/η;

Όλες οι ερωτήσεις έχουν επιλεχθεί προσεκτικά έτσι ώστε να εκμαιεύσουν πολύτιμες απαντήσεις!

Αν οι παραπάνω ερωτήσεις σας άρεσαν, το post μου Το βάζο με τις ερωτήσεις θα σας ενθουσιάσει.

Στο post περιγράφω πώς μπορούμε να φτιάξουμε ένα απλό βάζο με ερωτήσεις και να προσκαλέσουμε τα παιδιά να απαντήσουν στην ερώτηση που θα τραβήξουν από το βάζο. Με αυτόν τον τρόπο τα βοηθάμε να ανοιχτούν με τον πλέον διασκεδαστικό και παιχνιδιάρικο τρόπο!

Καλή διασκέδαση!

Το post 20 ερωτήσεις για να κάνουμε στα παιδιά μας (ώστε να τα γνωρίσουμε καλύτερα) δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Όταν έρχεται στον κόσμο ένα μωρό, δεν μπορεί να επιζήσει χωρίς τη βοήθειά μας. Τα μωρά βασίζονται πάνω μας για όλες τους τις ανάγκες: να τραφούν, να ντυθούν, να ζεσταθούν. Η βρεφική ηλικία όμως περνάει γρήγορα και καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, μπορούν να κάνουν όλο και περισσότερα πράγματα μόνα τους.

Ως γονείς πρέπει να θυμόμαστε ότι η δουλειά μας είναι να υποστηρίξουμε αυτή την ανεξαρτησία. Όσο δύσκολο κι αν είναι, πρέπει να θέλουμε να μην μας χρειάζονται. Να μας αγαπάνε αλλά να μην μας χρειάζονται, όπως έγραφα σε ένα παλαιότερό μου post.

Και αυτό γίνεται με μικρά μικρά βηματάκια από την αρχή. Να τα αφήνουμε να πιάνουν μόνα τους το κουτάλι τους. Να τα αφήνουμε να πιουν μόνα τους το νερό τους. Αργότερα να ντύνονται μόνα τους, να πλένονται μόνα τους ή να φτιάχνουν μόνα τους ένα εύκολο σνακ στην κουζίνα.

Στο σημερινό ποστ θα δούμε 5 απλές ιδέες για το πώς να ενδυναμώσουμε τα παιδιά και να τα βοηθήσουμε να γίνουν πιο ανεξάρτητα.

Και ξεκινάμε από αυτό που ανέφερα ήδη:

1. Δεν κάνουμε για τα παιδιά αυτό που μπορούν να κάνουν μόνα τους

Δεν θα ξεχάσω ποτέ την εποχή που τα παιδιά μου ήταν μικρά και έκαναν μπαλέτο. Δεν έχει βέβαια κανείς την απαίτηση από ένα κορίτσι 4-5 χρονών να φορέσει μόνο του από την αρχή το καλσόν του μπαλέτου, μπορεί όμως να φορέσει μόνο του τα υπόλοιπα. Και σίγουρα μπορεί να γδυθεί από μόνο του. Κι όμως ήμουν η μόνη μαμά στα αποδυτήρια που ΔΕΝ έγδυνε τα κορίτσια της μετά το μάθημα.

Για να λέμε όμως τα πράγματα με το όνομά τους, ήμουν επίσης και η μαμά που έφευγε πάντα τελευταία. Αν λοιπόν δεν έχεις τη δυνατότητα να αργήσεις γιατί πνίγεσαι να φύγεις και να πας να μαζέψεις το άλλο σου παιδί από τη δική του δραστηριότητα, δεν θα καθίσεις να περιμένεις. Όμως άλλο να το κάνεις συνειδητά και άλλο μηχανικά και να μην συνειδητοποιείς ότι στερείς από το παιδί σου την ευκαιρία να μάθει και να ανεξαρτητοποιηθεί.

Είναι σημαντικό να βρίσκουμε συνεχώς απλούς τρόπους για να ενθαρρύνουμε αυτή την ανερξαρτησία. Για παράδειγμα:

• Διαμορφώνουμε ένα χαμηλό ντουλάπι ή συρτάρι στην κουζίνα με πιάτα και ποτήρια για να έχουν άμεση πρόσβαση.
• Τα αφήνουμε να να επιλέξουν από το βράδυ τα ρούχα που θα φορέσουν την επόμενη.
• Τα αφήνουμε να ντυθούν, να χτενιστούν, να πλυθούν μόνα τους, ακόμη κι αν αυτό θα πάρει λίγο επιπλέον χρόνο.
• Τα βοηθάμε να κατακτήσουν την ανεξαρτησία στο διάβασμα μαθημάτων. Μεγάλο το στοίχημα για το οποίο έχω γράψει αναλυτικότερα post. Δείτε τα εδώ:
  
  ✏️ Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά στο διάβασμα των μαθημάτων;
  ✏️ Διάβασμα στο σπίτι: Βοηθώντας τα παιδιά να αποκτήσουν καλές συνήθειες

• Φτιάχνουμε λίστες δραστηριοτήτων για να ξέρουν τα παιδιά τι έχουν να κάνουν το πρωί, το μεσημέρι και το βράδυ και να μην τρέχουμε από πίσω τους συνέχεια για να δίνουμε συνέχεια οδηγίες.
  
  Στο σετ μου με τα 20+ SUPERcalifragilisticexpialidocious εκτυπώσιμα για παιδιά υπάρχουν έτοιμες κάρτες δραστηριοτήτων με σχέδια για την πρωινή, μεσημεριανή και βραδινή προετοιμασία και κενές λίστες για τα μεγαλύτερα παιδιά.

2. Διδάσκουμε στα παιδιά την ανεξαρτησία μέσα από τις δουλειές του σπιτιού

Κάθε φορά που γράφω για τις δουλειές του σπιτιού και πόσο σημαντικό θεωρώ να αναθέτουμε στα παιδιά δουλειές ανάλογα με την ηλικία τους, όλο και κάποιος βρεθεί που θα το παρεξηγήσει και θα πει “τα παιδιά δεν είναι σκλάβοι”.

Μα εννοείται ότι τα παιδιά δεν είναι σκλάβοι. Όμως το να σηκώσει το παιδί το πιάτο του από το τραπέζι και να το βάλει μέσα στο νεροχύτη ή στο πλυντήριο δεν είναι σκλαβιά. Ούτε το να μαζέψει τα παιχνίδια του μετά το παιχνίδι.

Εννοείται ότι δεν αποκτάμε παιδιά για να τους φορτώσουμε τις δουλειές μας και να καθίσουμε να δούμε τηλεόραση! Αναθέτουμε δουλειές γιατί προσπαθούμε να τα προετοιμάσουμε για τη ζωή τους ως ενήλικες, έτσι ώστε να μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους.

Τους μαθαίνουμε ότι δεν θα υπάρχει πάντα κάποιος που θα τρέχει από πίσω τους.

Τους μαθαίνουμε ότι στην οικογένεια είμαστε ομάδα και νοιαζόμαστε ένας τον άλλον. Και ότι όλοι συνεισφέρουμε στο να λειτουργήσει αρμονικά αυτό το σπιτικό, ακόμα κι αν υπάρχουν πράγματα που δεν μας αρέσει να κάνουμε.

Και τους εξηγούμε ότι πολλές φορές στη ζωή υπάρχουν πράγματα που κανείς δεν θέλει να κάνει, όμως έτσι είναι η ζωή. Κάποιος πρέπει να τα κάνει!

Στο αναλυτικό μου post Δουλειές του σπιτιού και παιδιά: Όλα όσα θέλετε να ξέρετε (και γιατί είναι κλειδί για την επαγγελματική τους επιτυχία) θα διαβάσετε περισσότερα για τις δουλειές τους σπιτιού και το σύστημα που ακολουθούμε στο δικό μας σπίτι.

3. Διδάσκουμε διαχείριση χρημάτων και οικονομική ανεξαρτησία

Eίναι απίστευτο το γεγονός ότι στο σχολείο δεν μαθαίνουμε σχεδόν τίποτα για τα χρήματα. Και όταν τελειώνουμε το σχολείο ή τις σπουδές μας, καλούμαστε να κερδίσουμε χρήματα (που δεν έχουμε μάθει πώς) και καλούμαστε επίσης να τα διαχειριστούμε (που επίσης δεν έχουμε μάθει πώς).

Εφόσον λοιπόν τα παιδιά δεν μαθαίνουν τίποτα στο σχολείο για τη διαχείριση χρημάτων, θα την μάθουν στο σπίτι από εμάς.

Αυτό είναι επίσης ένα θέμα με το οποίο έχω καταπιαστεί στο παρελθόν στο post:

💰 Πώς να μάθουμε στα παιδιά να διαχειρίζονται τα χρήματά τους

Με δυο λόγια όμως, το σύστημα με τα 3 βάζα που περιγράφω στο παραπάνω post είναι ένας σπουδαίος τρόπος για για να διδάξουμε στα παιδιά μας πώς να διαχειρίζονται τα χρήματά τους.

Και τώρα κάποιος θα με ρωτήσει “μα τα παιδιά πώς γίνεται να έχουν χρήματα;” Παρ’ όλο που η κάθε οικογένεια έχει τους δικούς της κανόνες (π.χ. κάποιες οικογένειες δίνουν χαρτζιλίκι ενώ άλλες δεν δίνουν) αργά ή γρήγορα τα παιδιά θα βρεθούν με κάποια χρήματα στα χέρια τους. Μπορεί να τους τα δώσει ο παππούς και η γιαγιά, οι νονοί, να τα μαζέψουν στα κάλαντα ή ακόμα και να τα κερδίσουν.

Το γεγονός ότι έχουν χρήματα στα χέρια τους είναι μία χρυσή ευκαιρία να μάθουν να εκτιμούν την αξία των χρημάτων, να μάθουν πώς να τα ξοδεύουν με σύνεση και να αρχίσουν να μαθαίνουν πώς δουλεύει ο κόσμος γύρω τους.

4. Αφήνουμε τα παιδιά να κάνουν λάθη

Στην προσπάθειά τους να γίνουν ανεξάρτητα, τα παιδιά κάνουν λάθη, κάτι που οι περισσότεροι γονείς αποδίδουν σε ανικανότητα και έλλειψη ωριμότητας. Όμως τα λάθη είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ζωής και πολύ κρίσιμης σημασίας για τη μάθηση, την ανάπτυξη και την ανεξαρτησία. Οι αποτυχίες θα επιτρέψουν στα παιδιά να αποκτήσουν δεξιότητες κριτικής σκέψης, διορατικότητα, ανθεκτικότητα, συμπόνια για τους άλλους και τον ίδιο τους τον εαυτό.

Τα λάθη σημαίνουν ότι μαθαίνουμε, μεγαλώνουμε και παίρνουμε ρίσκα. Η μέρα που σταματάμε να κάνουμε λάθη είναι η μέρα που σταματάμε να ζούμε. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα μαθήματα που παίρνουμε από τα λάθη κάνουν τη διαφορά.

Μαθαίνουμε λοιπόν στα παιδιά ότι τα λάθη είναι μέσα στη ζωή. Μοιραζόμαστε τα δικά μας λάθη, μοιραζόμαστε τα μαθήματα που πήραμε και δίνουμε το καλό παράδειγμα. Ξεκινάμε από την αρχή και ξαναπροσπαθούμε.

5. Μαθαίνουμε στα παιδιά να λύνουν μόνα τους τα προβλήματά τους

Παρατηρούμε, επισημαίνουμε και λέμε μπράβο όταν τα παιδιά προσπαθούν να λύσουν προβλήματα. Και όταν λέμε προβλήματα, δεν εννοούμε κάτι το φοβερό! Μπορεί να χρειαστεί για παράδειγμα να αποφασίσουν τι θα κάνουν όταν έχουν να πάνε την ίδια μέρα και ώρα σε δύο διαφορετικά πάρτυ.

Εξάλλου η επίλυση προβλημάτων είναι μία από τις top επιθυμητές δεξιότητες που χρειάζεται κάποιος για να πετύχει στον εργασιακό τομέα σύμφωνα με το Word Economic Forum.

Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι τα παιδιά μαθαίνουν νέες δεξιότητες και συμπεριφορές παρατηρώντας τους άλλους. Μπορούμε να μιλάμε μπροστά τους για τα βήματα που ακολουθούμε σε δικές μας περιπτώσεις επίλυσης προβλημάτων. Ό,τι κι αν ακούσουν θα είναι προς όφελος τους όταν καταλάβουν ότι κι εμείς οι γονείς τους αντιμετωπίζουμε προκλήσεις.

Και αν θέλετε να πάτε την επίλυση προβλημάτων σε ένα άλλο επίπεδο, κατεβάστε το εκτυπώσιμό μου 4 βήματα για να μάθουμε στα παιδιά να λύνουν μόνα τους τα προβλήματά τους και διαβάστε εδώ το συνοδευτικό post για το πώς να το αξιοποιήσετε.

Συμπληρώστε την παρακάτω φόρμα και να σας στείλω το εκτυπώσιμο στη στιγμή. Ταυτόχρονα θα εγγραφείτε στις ενημερώσεις μου μέσω email για να μείνουμε σε επαφή και να μη χάνετε ποτέ τίποτα!

Ως γονείς είναι φυσιολογικό να νιώθουμε διχασμένοι. Από τη μία θέλουμε να μεγαλώσουμε υπεύθυνους και ευτυχισμένους ενήλικες αλλά από την άλλη έρχονται στιγμές που θέλουμε τα παιδιά μας να μείνουν παιδιά για πάντα.

Όμως, εκτός από το να τα αγαπάμε άνευ όρων, το να διδάξουμε στα παιδιά μας να είναι δυνατά και ανεξάρτητα, είναι ένα από τα καλύτερα δώρα που μπορούμε να τους κάνουμε.

Το post 5 τρόποι για να βοηθήσουμε τα παιδιά να γίνουν πιο ανεξάρτητα δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Σε τι οφείλεται αυτή η συμπεριφορά; Είναι φυσιολογικό;

Σκέψου το εξής: Τα παιδιά περνούν όλη την ημέρα καθηλωμένα σε ένα θρανίο. Κρατάνε τα συναισθήματά τους υπό έλεγχο (ή έστω προσπαθούν), τηρώντας απαράβατους κανόνες και υπακούοντας σε μεγαλύτερους. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που όταν επιστρέψουν στο σπίτι, βγαίνει από μέσα τους η ένταση, η πίεση, η κούραση.

Φυσικά, δεν είναι όλα τα παιδιά τα ίδια. Δεν έχουν όλα τα παιδιά τον ίδιο χαρακτήρα. Ούτε διαχειρίζονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο τα συναισθήματά τους. Παρ’ όλα αυτά, τα ξεσπάσματα γκρίνιας των παιδιών μετά το σχολείο είναι λίγο-πολύ αναμενόμενα.

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν τρόποι για να τα ξεπεράσουμε και να τα περιορίσουμε!

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Ξεσπάσματα γκρίνιας ή κατάρρευση μετά το σχολείο: Τι είναι

Η γκρίνια μετά το σχολείο, έχει επίσημο όνομα: Στα Αγγλικά λέγεται after-school restraint collapse. Στα Ελληνικά τη λέμε κατάρρευση μετά το σχολείο ή κατάρρευση συγκράτησης μετά το σχολείο. Εγώ συνήθως τη λέω ξεσπάσματα γκρίνιας μετά το σχολείο.

Είναι όταν το παιδί περνά όλη την ημέρα έχοντας μια σπουδαία συμπεριφορά, αλλά μόλις επιστρέψει στο σπίτι, “καταρρέει” απελευθερώνοντας όλα του τα συναισθήματα. Ο όρος είναι σχετικά νέος, αλλά αναφέρεται σε κάτι που υπάρχει εδώ και χρόνια.

Δεν είναι απαραίτητα κακό

Το ότι τα παιδιά συμπεριφέρονται έτσι δεν είναι απαραίτητα κακό. Στην πραγματικότητα είναι θετικό γιατί σημαίνει ότι αισθάνονται άνετα να αφεθούν μπροστά μας. Επιστρέφοντας στο σπίτι ή ακόμη και από το αυτοκίνητο, βρίσκονται σε ένα ασφαλές περιβάλλον και είναι ευκολότερο για αυτά να εξωτερικεύσουν τη πίεση που συσσώρευαν μέσα τους.

Πολλά μπορεί να έχουν συμβεί κατά τη διάρκεια της ημέρας. Και δεν χρειάζεται να είναι κάτι “σοβαρό” (όπως για παράδειγμα το bullying). Μπορεί η δασκάλα να τα ρώτησε κάτι στο μάθημα και να μην ήξεραν την απάντηση, μπορεί να μην είχαν την προσοχή που ήθελαν από δασκάλα ή συμμαθητές, μπορεί να έγινε κάποιος καβγάς στο διάλειμμα μεταξύ άλλων παιδιών και να στεναχωρήθηκαν, μπορεί κάποιος να έσκισε κατά λάθος τη ζωγραφιά τους, μπορεί να έχασαν κάτι από τα πράγματά τους, μπορεί το φαγητό τους να έπεσε στο πάτωμα, μπορεί να έγιναν χίλια δυο πράγματα.

Τι θα γινόταν αν ανακινούσες ένα κουτάκι αναψυκτικού για πολλή ώρα και μετά το ανοίγες; Το αναψυκτικό θα ξεχυνόταν παντού! Κάπως έτσι γίνεται και με τους ανθρώπους. Αν έχουν πιεστεί και μετά “ανοίξεις το κουτάκι” τα συναισθήματα φουντώνουν και ξεχύνονται προς κάθε κατεύθυνση.

Πώς εκδηλώνονται τα ξεσπάσματα γκρίνιας

Πέρα από την γκρίνια υπάρχουν κι άλλοι τρόποι με τους οποίους εκδηλώνεται η κατάρρευση μετά το σχολείο. Κάποια παιδιά θα θυμώσουν, κάποια θα κλάψουν, άλλα θα φωνάξουν, άλλα θα τσακωθούν με το μικρότερο αδελφάκι τους. Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν, θα αλλάξουν και οι αντιδράσεις τους. Μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά θα μιλήσουν με αγένεια, θα προσβάλλουν, θα χτυπήσουν τις πόρτες και θα κλειστούν στο δωμάτιό τους.

Ειδικά τις πρώτες μέρες ή τις πρώτες εβδομάδες της σχολικής χρονιάς, τα ξεσπάσματα αυτά είναι πιο έντονα, καθώς τα παιδιά δεν έχουν ακόμα προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε

Μπορεί, λοιπόν, να πρόκειται για ένα φυσιολογικό φαινόμενο αλλά δεν παύει να αγχώνει και να στεναχωρεί αρκετά εμάς τους γονείς. Δεν είναι εύκολο να βλέπουμε τα παιδιά μας να εκνευρίζονται, να θυμώνουν ή να γκρινιάζουν και πολλές φορές δεν έχουμε την υπομονή να περιμένουμε να περάσει η μπόρα γιατί μπορεί να είμαστε κι εμείς πιεσμένοι και αγχωμένοι.

Τι όμως μπορούμε να κάνουμε και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αντιμετωπίσουν όλα αυτά τα έντονα συναισθήματα μετά το σχολείο;

Ακολουθούν μερικά δοκιμασμένα tips που δουλεύουν. Τα γράφω με τυχαία σειρά, αλλά ξεκίνησε πρώτα από το πρώτο!

Δώσε σνακ και νερό. Μερικά παιδιά, ξεχνάνε να φάνε (ή να πιούνε νερό) στο σχολείο κι επιστρέφουν σπίτι εξαντλημένα και αφυδατωμένα. Αν είναι η ώρα του φαγητού τόσο το καλύτερο. Αν το φαγητό αργεί, δώσε κάποιο υγιεινό σνακ ή/και νερό. Το λέει και η διαφήμιση: “Δεν είσαι ο εαυτός σου όταν πεινάς”, σωστά;

Μην τα βομβαρδίζεις με ένα εκατομμύριο ερωτήσεις. Στο post μου 103 ερωτήσεις για να συνδεθούμε με τα παιδιά μας περισσότερο απαριθμώ δεκάδες ερωτήσεις για να ξεκινήσουμε συζητήσεις μετά το σχολείο και να επικοινωνήσουμε με τα παιδιά. Δεν είναι ανάγκη όμως να γίνουν όλες οι ερωτήσεις αμέσως μετά το σχολείο! Κάποια παιδιά χρειάζονται χρόνο να χαλαρώσουν πριν μιλήσουν.

Βρες απλούς τρόπους για να παραμείνετε συνδεδεμένοι με το παιδί όσο είναι στο σχολείο. Μια ιδέα για παράδειγμα είναι να φοράτε ένα ίδιο βραχιόλι ή να του έχεις αφήσει μικρά σημειωματάκια στο ταπεράκι του. Με αυτό τον τρόπο νιώθει ότι είσαι δίπλα του ακόμα κι όταν είσαι μακριά.

Μπορείτε επίσης να καθιερώσετε έναν δικό σας τρόπο για να επανασυνδέεστε αμέσως μόλις βρεθείτε μετά το σχολείο: Από μία απλή μυστική χειραψία, ως μια σύντομη βόλτα. Η δική μας “ιεροτελεστία” ήταν να κάναμε μια ολιγόλεπτη στάση στο παρκάκι δίπλα στο σχολείο για κούνια ή για να μαζέψουμε λουλούδια.

Υπολόγισε χρόνο για ξεκούραση. Τα παιδιά χρειάζεται να έχουν πρόγραμμα, “ρουτίνες” μέσα στην ημέρα τους. Όπως έχουν την πρωινή και τη βραδινή ρουτίνα τους, έτσι χρειάζεται να έχουν και μία ρουτίνα για μετά το σχολείο. Μέσα σε αυτή τη ρουτίνα, χρειάζεται να υπάρχει και ελεύθερος χρόνος για να χαλαρώσουν και να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους. Πώς εξάλλου θα μπορέσουν να συγκεντρωθούν και να διαβάσουν τα μαθήματά τους, αν πρώτα δεν έχουν συνδεθεί με τον εαυτό τους;

Δώσε το καλό παράδειγμα. Δίδαξε στα παιδιά στρατηγικές αντιμετώπισης τους άγχους, όπως ασκήσεις αναπνοής ή μια βόλτα στο τετράγωνο για να απελευθερωθούν τα συναισθήματα με την κίνηση.

Διατήρησε την ηρεμία σου. Τα παιδιά είναι “σφουγγάρια συναισθημάτων”. Αν νιώθεις εκνευρισμό τη στιγμή που τα συναντάς, είναι πολύ πιθανό ο εκνευρισμός σου να προστεθεί στον δικό τους. Και παρόλο που είναι ανθρώπινο να θελήσεις να γκρινιάξεις με την γκρίνια τους, πρέπει να βρεις τον τρόπο να διαχειριστείς τα δικά σου συναισθήματα, αν θέλεις να τα βοηθήσεις να ηρεμήσουν.

Άκουσέ τα. Τα παιδιά δεν θέλουν να λύνουμε τα προβλήματά τους, θέλουν να είμαστε εκεί να τα ακούμε. Έτσι λοιπόν τα κοιτάμε στα μάτια, αφήνουμε κάτω το κινητό και τους δίνουμε αποκλειστική προσοχή μας. Και αν όντως έχουν κάποιο πρόβλημα, δες εδώ 4 βήματα για να βοηθήσουμε τα παιδιά να λύνουν μόνα τους τα προβλήματά τους.

Μην το παίρνεις προσωπικά. Η αναστάτωση του παιδιού μπορεί να εκδηλώνεται μπροστά σου, αλλά δεν οφείλεται σε σένα. Θα πρέπει να σε παρηγορεί το γεγονός ότι το παιδί νιώθει ασφάλεια κοντά σου κι εκδηλώνει τα συναισθήματά του.

Τα καλά νέα είναι ότι, καθώς η σχολική χρονιά προχωρά, η κατάσταση σταδιακά ομαλοποιείται. Τα παιδιά ωριμάζουν, προσαρμόζονται στα νέα δεδομένα και βρίσκουν το ρυθμό τους.

Για ακόμα περισσότερες ιδέες για τα απογεύματα στο σπίτι μετά το σχολείο δες επίσης τα posts

• Κάρτες δραστηριοτήτων για μετά το σχολείο
• Η συνάντηση με τα παιδιά μας μετά το σχολείο

Καλή σχολική χρονιά!

Το post Ξεσπάσματα γκρίνιας μετά το σχολείο και πώς να τα ξεπεράσουμε δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Και αυτό γιατί πιστεύεις ότι είναι δύσκολο. Ή ότι θα χρειαστεί να αλλάξεις χαρακτήρα. Ή ότι ο ρόλος δεν σου ταιριάζει. Ή ότι δεν γίνεται γιατί προκειμένου να γίνεις πιο διασκεδαστική μαμά πρέπει να να εγκαταλείψεις τις υποχρεώσεις σου. Και ποιος θα τις κάνει;

Λοιπόν! Είμαι εδώ για να σου πω ότι, παρόλο που νομίζεις ότι είναι ακατόρθωτο, μπορείς να είσαι μια διασκεδαστική μαμά! Παρακάτω, θα μοιραστώ μαζί σου εύκολους και καθημερινούς τρόπους για να το κάνεις.

Πώς; Με μικρές ενέσεις χιούμορ και διασκεδαστικές εκπλήξεις. Γιατί η ζωή είναι στιγμές! Και από κάθε συνηθισμένη στιγμή, μπορεί να βγει ξεγνοιασιά, χαρά, γέλιο και απόλυτη σύνδεση με τα παιδιά μας.

Ξεκινάμε;

Διασκεδαστικές εκπλήξεις για το ΠΡΩΙ

Έχεις ξυπνήσει με ενέργεια και έχεις όλη τη μέρα μπροστά σου. Χαμογέλα πονηρά γιατί ξέρεις ότι η μέρα θα είναι γεμάτη όμορφες εκπλήξεις για τα παιδιά!

• Βάλε μουσική να παίζει δυνατά. Και αν το κέφι χτυπήσει κόκκινο, ρίξε και κανένα χορό!
• Φόρεσε δύο διαφορετικές κάλτσες “κατά λάθος”.
• Κάνε μια αστεία γκριμάτσα. Ή ακόμα καλύτερα κάντε διαγωνισμό αστείας γκριμάτσας!
• Βάλε ένα σημείωμα (ή ένα ανέκδοτο) στην κασετίνα των παιδιών.

Διασκεδαστικές εκπλήξεις για το ΜΕΣΗΜΕΡΙ

Η πρωινή σου ενέργεια έχει ήδη αρχίσει να μειώνεται, αλλά μετά από ένα νόστιμο γεύμα θα είσαι άλλος άνθρωπος!

• Στρώσε να φάτε στο πάτωμα.
• Φάτε μεσημεριανό με chopsticks.
• Σέρβιρε φρούτο έκπληξη μετά το φαγητό. Ή υγιεινό παγωτό μπανάνας!
• Ξάπλωσε στον καναπέ και πες στα παιδιά να ξαπλώσουν πάνω σου.

Διασκεδαστικές εκπλήξεις για το ΑΠΟΓΕΥΜΑ

Έχεις παρατηρήσει ότι γίνεσαι μια άλλη μαμά μέχρι να φτάσει το απόγευμα; Πιες καφεδάκι και συνέχισε. Το ‘χεις!

• Πάρε καραμελάκια έκπληξη από το σουπερμάρκετ (ή κάτι άλλο που είναι μόνο για σπέσιαλ περιστάσεις) και χάρισε τους τα.
• Κάνε επίθεση ξαφνικού γαργαλητού στον καναπέ.
• Βάλε να πιεις νερό ή χυμό και κάνε μπουρμπουλήθρες με το καλαμάκι.
• Συμμαζέψτε το σαλόνι μαζί για όσο διαρκεί ένα τραγούδι.

Διασκεδαστικές εκπλήξεις για το ΒΡΑΔΥ

Η μέρα τελειώνει και σίγουρα δεν έχεις κάνει όλα όσα είχες σχεδιάσει. Τα πήγες όμως καλά! Και μην ανησυχείς, αύριο είναι μια νέα μέρα!

• Βάλε κάτι άσχετο (π.χ. ένα παιχνίδι) σε εμφανές σημείο μέσα στο ψυγείο για να το δουν και να γελάσουν.
• Μιμήσου πώς κάνουν όταν δεν θέλουν να πάνε για ύπνο.
• Καληνύχτισε ένα ένα, τα αγαπημένα λούτρινα παιχνίδια τους.
• Πες τους ότι μόνο για σήμερα, μπορούν να πάνε ύπνο μισή ώρα αργότερα! (<<– Και έγινες αυτομάτως η πιο fun μαμά του κόσμου!)

Καλή διασκέδαση!

Το post Διασκεδαστικές εκπλήξεις για τα παιδιά, από το πρωί ως το βράδυ δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.

Πριν να κάνετε παιδιά όλα ήταν εντελώς διαφορετικά στο μυαλό σας, περίπου σαν τις διαφημίσεις με τις οικογένειες που φτιάχνουν πρωινό και αλείφουν μαρμελάδα σε φρυγανιές με την ησυχία τους.

Κάποια στιγμή όμως στη ζωή μας αποφασίζουμε ότι “πρέπει να σοβαρευτούμε”… Ή σοβαρευόμαστε έτσι κι αλλιώς αναγκαστικά, από τις έννοιες και τις υποχρεώσεις.

Κι όμως η διασκέδαση δεν θα έπρεπε να σταματά ποτέ! Η ζωή είναι στιγμές, στιγμές που δημιουργούμε όταν παίζουμε με τα παιδιά μας, όταν δημιουργούμε οικογενειακές παραδόσεις, όταν κάνουμε τρελά, διασκεδαστικά πράγματα μαζί.

Τι μπορείτε να κάνετε λοιπόν;

Μπορείτε να ξεκινήσετε άμεσα με 3 ιδέες που θα απογειώσουν την cool και διασκεδαστική μαμά που κρύβεται μέσα σας.

Κάντε γκριμάτσες (και ανοησίες)

Η καλύτερη αντίδραση για ένα κουρασμένο παιδί που αρχίζει να χάνει την ψυχραιμία του και να γκρινιάζει είναι να κάνετε μια ανόητη γκριμάτσα, π.χ. να μιμηθείτε με τα χείλια σας ένα ψάρι ή να μιλήσετε με αστεία φωνή. Χωρίς να υποτιμάτε τα αληθινά συναισθήματά του, δείξτε του πως το γέλιο κάνει τα πάντα εύκολα. Θα γελάσετε, θα χαλαρώστε και παρ’ όλο που μπορεί να μην λυθούν τα πάντα δια μαγείας, θα συνεχίσετε με λιγότερη γκρίνια και περισσότερο χαμόγελο.

Τα παιδιά, γενικά, αγαπούν τις ανοησίες των γονιών, ειδικά όταν δεν το περιμένουν. Για παράδειγμα, όταν το παιδί δεν θέλει να κάνει μπάνιο, φερθείτε ανόητα μιλώντας με διαφορετική φωνή: “μα δεν είναι μπάνιο, είναι η πιο μικροσκοπική πισίνα του κόσμου και θα τρέξω να φτάσω πρώτη για να κολυμπήσω”. Μαντέψτε ποιος θα τρέξει να σας ακολουθήσει.

Κάντε εκπλήξεις (και κοπάνες)

Όταν το επίπεδο κούρασης και γκρίνιας έχει αρχίσει να ανεβαίνει θυμηθείτε ότι ως μαμά δεν είστε θερμόμετρο μέσα στο σπίτι αλλά θερμοστάτης! Ανεβάστε λοιπόν τη θερμοκρασία του κεφιού κάνοντας διάφορες εκπλήξεις που δεν τις περιμένουν: Ξεκινήστε ένα ξαφνικό πάρτι χορού, πηγαίνετε για πικνικ στο πάρκο της γειτονιάς ή ακόμα καλύτερα, κάντε κοπάνα!

Κοπάνα εσείς από τις υποχρεώσεις ή τη δουλειά, κοπάνα και τα παιδιά από το σχολείο για να περάστε μία μέρα μαζί – για παράδειγμα στην παραλία!

Τα παιδιά λατρεύουν τις εκπλήξεις και τις περιπέτειες. Οι αναμνήσεις που δημιουργείτε θα μείνουν βαθιά χαραγμένες στη μνήμη τους για όλη τους τη ζωή.

Κάντε ένα διάλειμμα (ή και περισσότερα)

Τις προάλλες παρακολουθούσα ένα βιντεάκι μιας συζήτησης μαμάδων. Τα παιδιά της μίας μαμάς είχαν πλέον μεγαλώσει. Έλεγε λοιπόν ότι ένα από τα πράγματα που θυμούνται ακόμα από την παιδική τους ηλικία είναι εκείνες οι φορές που τους έλεγε: “Σήμερα για αλλαγή θα φάμε μπροστά στην τηλεόραση!” Το θέμα είναι ότι εκείνη το έλεγε από ανάγκη, γιατί κάποιες φορές είχε φτάσει στα όριά της και δεν είχε ενέργεια ούτε καν να μιλήσει! Και μάλιστα ένιωθε τύψεις που άφηνε τα παιδιά να φάνε μπροστά στην τηλεόραση. Όμως τα παιδιά της έχουν τελικά καταχωρήσει αυτές τις στιγμές μεταξύ των κορυφαίων!

Όλοι ξέρουμε φυσικά ότι αποφεύγουμε να βάζουμε τα παιδιά να τρώνε μπροστά στην τηλεόραση. Και θυμάμαι πόσο το απέφευγα κι εγώ και πόση σημασία έδινα στο να καθόμαστε στο τραπέζι της κουζίνας (και το κάνουμε ακόμα). Αλλά κάποιες φορές, ακόμα και ο υπεράνθρωπος μαμά χρειάζεται διάλειμμα!

Ακόμα καλύτερα είναι να κάνετε ένα πιο μεγάλο διάλειμμα – αν φυσικά υπάρχει η δυνατότητα. Αν έχετε κάποιον να κρατήσει τα παιδιά, βγείτε από το σπίτι και κάντε κάτι που σας ευχαριστεί. Κάντε μία βόλτα στη φύση ή στο κέντρο της πόλης ή πιείτε έναν καφέ με μια φίλη. Όταν η μαμά είναι χαρούμενη, όλοι είναι χαρούμενοι και όταν θα επιστρέψετε στο σπίτι θα είστε σίγουρα “και η πρώτη μαμά”!

Καλή διασκέδαση!

Το post Και η πρώτη μαμά! (με 3 εύκολες ιδέες) δημοσιεύτηκε πρώτα στο Aspa Online.